Sis nasıl oluşur? Nedenleri ve sis türleri

Sis nedir, buluttan farkı ne?

Sis için yere temas eden bir bulut benzetmesi yapılabilir. Gözle gördüğümüz beyaz tabaka, suyun görünmez gaz hâli olan su buharının kendisi değildir; havada asılı duran küçük damlacıklardır. Çok soğuk koşullarda buz kristalleri de söz konusu olabilir. Bulut türlerini incelerken kullanılan suyun yoğunlaşması fikri, sisin anlaşılmasında da işe yarar.

Bu benzetmenin sınırını bilmek gerekir: Gökyüzündeki her bulut yere inerek sis oluşturmaz. Sis çoğu zaman bulunduğu yerde, zemine yakın hava katmanının koşulları değiştiğinde gelişir. Tepeden bakınca vadinin üzerine yayılmış beyaz bir örtü görülebilir; vadinin içindeki kişi ise aynı örtünün içinde kaldığı için çevresini seçmekte zorlanır.

Sis oluşumu adım adım nasıl gerçekleşir?

Önce havada yeterli nem bulunmalıdır. Hava soğuduğunda doyma koşullarına yaklaşabilir. Çiy noktası, havanın mevcut nem miktarıyla doygunluğa ulaşacağı sıcaklığı ifade eder. Uygun koşullarda yoğunlaşma başlayınca küçük damlacıklar görünür bir tabaka oluşturur. Su buharının sıvı damlacıklara dönüşmesi, su döngüsünün atmosferdeki olaylarından biridir.

1. Yere yakın hava nem içerir.
2. Soğuma veya başka bir süreç havayı doygunluğa yaklaştırır.
3. Yoğunlaşmayla küçük damlacıklar oluşur.
4. Damlacıkların yoğunluğu ve dağılımına bağlı olarak görüş azalır.

Bu sıralama, özellikle soğumayla gelişen sisi anlamak için basitleştirilmiş bir açıklamadır. Yalnızca hava sıcaklığına bakıp kesin bir sis tahmini yapmak mümkün değildir. Nem, rüzgâr ve yüzey koşulları birlikte değerlendirilir.

Sabahları neden daha sık sis görülür?

Açık gecelerde zemin ısı kaybeder; zemine yakın hava da soğur. Nem yeterliyse gece boyunca sis gelişebilir ve gün doğumuna yakın belirginleşebilir. Bu sürece radyasyon sisi denir. Buradaki radyasyon sözcüğü, yer yüzeyinin ısı enerjisini ışınım yoluyla kaybetmesini anlatır.

Hafif rüzgâr ve uygun nem koşulları bu tür sis için elverişlidir. Ancak bütün sabahlar sisli olmaz; açık gökyüzü tek başına yeterli değildir. Güneş doğduktan sonra yüzeyin ısınması, ince sisin çözülmesine yardımcı olabilir. Kalın tabaka veya farklı hava koşulları varsa dağılma daha uzun sürebilir.

Başlıca sis türleri hangileridir?

Radyasyon sisi

Gece yüzeyin soğumasıyla gelişir. Sakin veya hafif rüzgârlı koşullarla ilişkilidir; sıklıkla bulunduğu yerde oluşur.

Adveksiyon sisi

Ilık ve nemli hava daha soğuk bir yüzey üzerinden geçerken soğur. Doygunluğa ulaşırsa sis meydana gelebilir. Bu nedenle rüzgâr her zaman sisi engellemez: Nemli havayı taşıyan hareket, bu sis türünün oluşumuna katkıda bulunur. Tabaka rüzgârla başka alanlara ilerleyebilir.

Vadi sisi

Soğuyan yoğun hava yamaçlardan alçak kesimlere doğru hareket ederek vadide birikebilir. Yeterli nem varsa vadi tabanında sis gelişir. Çevredeki tepelerin açık, alçak alanların sisli olması bu nedenle şaşırtıcı değildir.

Sisleri ayırmak için yalnızca renklerine bakılmaz. Oluşum zamanı, hava hareketi ve yüzey sıcaklığı gibi bilgiler gerekir. Tek bir fotoğrafla kesin tür belirlemek çoğu zaman mümkün olmaz.

Sis ne zaman dağılır?

Sisin sürmesi, damlacıkları oluşturan koşulların devam etmesine bağlıdır. Isınma damlacıkların buharlaşmasına yardım edebilir; daha kuru havayla karışma da tabakayı zayıflatabilir. Öte yandan soğuk yüzey üzerine nemli hava gelmeye devam ediyorsa sis uzun süre kalabilir. Bu yüzden 'Güneş çıktıysa sis hemen biter' sonucu doğru değildir.

Yağmur oluşumu ile sis oluşumu ilişkili su süreçlerini içerir, fakat sis görmek mutlaka yağmur yağacağı anlamına gelmez. Günlük bir olayı değerlendirirken hava durumu ile iklim arasındaki farkı da korumak gerekir: Bir sisli sabah, bölgenin iklimi hakkında tek başına karar vermeye yetmez.

Basit bir sis gözlem günlüğü hazırlayın

Evinizden görülebilen sabit bir ağaç, tepe veya bina seçin. Güvenli bir yerden sabah aynı saat civarında görünürlüğünü not edin. 'Net', 'silik' ve 'görünmüyor' gibi üç açıklama yeterlidir. Yakındaki ağaç netken uzaktaki tepenin kaybolması, görüşün mesafeyle nasıl değiştiğini karşılaştırmanıza yardımcı olur.

Günlüğe tarih, saat, gökyüzünün açık veya kapalı oluşu ve hissedilen rüzgârı da yazın. Fotoğraflarda aynı açıyı kullanın, filtre eklemeyin. İkinci kaydı daha sonra alarak tabakanın incelip incelmediğine bakın. Bu etkinlik bir meteoroloji ölçümü ya da yol güvenliği değerlendirmesi değildir; çevrenizdeki değişimi düzenli kaydetme çalışmasıdır.

Sonbaharda aynı noktadan gözlem yapıyorsanız yaprakların renk değişimini ayrı bir sütunda kaydedebilirsiniz. Aynı gün görülen iki olayı hemen neden-sonuç ilişkisine bağlamayın; sisin oluşmasıyla yaprağın sararması farklı süreçlerdir.

Sık sorulan sorular

Sis su buharı mıdır?

Görünen sis, çoğunlukla küçük su damlacıklarından oluşur. Su buharı ise görünmezdir.

Sis yalnızca kışın mı oluşur?

Hayır. Uygun nem ve sıcaklık koşulları farklı mevsimlerde de sis oluşturabilir.

Rüzgâr varken sis olur mu?

Evet. Adveksiyon sisinde nemli havanın soğuk bir yüzey üzerine taşınması etkili olabilir.

Sis bulut sayılır mı?

Sis, yere temas eden bulut olarak açıklanabilir; ancak her sis yükseklerdeki bir bulutun yere inmesiyle oluşmaz.

Sis görünce yağmur beklenir mi?

Sis tek başına yağmurun kesin habercisi değildir.

Vadi tabanları neden sisli olabilir?

Soğuk havanın alçak alanlarda birikmesi ve yeterli nem, vadi sisi oluşumunu kolaylaştırabilir.